‘De hele straat werd gezuiverd’

Op zaterdag 13 juni kreeg kunstenaar Rob Sweere het voor elkaar om de Gasthuisstraat, de drukste winkelstraat in Gorinchem, helemaal stil te krijgen. 21 mensen deden die dag mee met zijn Silent Sky Project: 30 minuten lang op je rug liggen en een stil gesprek met de hemel voeren.

Hoe bent u op het idee gekomen?
“Ik heb heel lang zelf verschillende acties gedaan, zoals in stilte naar de hemel of naar de bomen kijken. Daar maakte ik foto- en videowerken van. Die waren wel mooi, ze werden ook geëxposeerd, maar ik had het gevoel dat wat ik van binnen voelde niet doorkwam: een soort intensief contact met hetgeen waar ik naar keek. Echte verbondenheid. Toen dacht ik: eigenlijk moet ik situaties gaan creëren waarbij mensen het zelf gaan doen. Dat was ongeveer in 1995. Sindsdien ben ik in zo’n 15 landen geweest voor dit project.”

Doet u dit project voor uzelf of om mensen iets te laten zien?
“Dat is moeilijk te zeggen. Het is een kunstproject; kunst kun je wel beleven, maar je kunt het niet benoemen. Het is geen project wat een speciaal doel heeft, ik weet ook niet wanneer het afloopt. Ik voel zelf dat ik het vaak kan doen, ik vind het altijd fantastisch dat er mensen komen die meedoen. Het is een spannend project, want ik weet nooit wie er komt, daar heb ik geen controle over.”

U bent door Gorinchem benaderd om dit te doen. Wat wilden ze precies?
“Ik ben door de Vierde Verdieping benaderd om na te denken over de Gorcumse identiteit. Wat is de identiteit van de winkelstraat van Gorcum? Mijn stelling is eigenlijk dat er in de winkels zelf niet zoveel verschil zit, maar dat de mensen die er doorheen lopen zich anders voelen. De mensen die in Gorcum wonen, hun identiteit is dat ze Gorcums zijn. Tegelijkertijd heb je ook het verhaal, wat wel heel specifiek bij Gorcum hoort, van Hendrick Hamel, een boekhouder van de VOC. Hij voer richting Japan en kwam door een schipbreuk in Korea terecht. Hij is in Nederland niet bekend, maar in Korea wel. Dat vond ik zo bizar. Wat daaruit is gekomen is contact met Gangjin, een stad in Zuid-Korea, waar ook een Hamelhuis staat, een Hamelmuseum, noem maar op. Toen ben ik gaan nadenken: de mensen in Gangjin, die hebben ook een winkelstraat. Die voelen zich Gangjins, hetzelfde verhaal, dus heb ik het Silent Sky Project ook met een groep mensen in Gangjin gedaan. Het is de bedoeling dat die twee foto’s naast elkaar gepresenteerd zullen worden.”

Heeft u zelf voor deze locatie gekozen?
“Ja. Meestal zoek ik een rustige plek op, maar ik vond het heel uitdagend om het, bam, midden in die winkelstraat te doen. Ik hou zelf helemaal niet van winkelstraten, dus hoe langer ik daar was, hoe verder mijn humeur zakte. Op een gegeven moment had ik ook zoiets van: ‘ik heb het hier wel gezien, ik wil hier wég!’ Wat ik heel bijzonder vond is dat op het moment dat de actie zou gaan beginnen, de sfeer heel anders werd. Ik vond het heel mooi om te zien dat je het Silent Sky Project dus ook op zo’n plek uit kunt voeren. Dat de hele sfeer in de straat gezuiverd werd.”

Wat voor reacties heeft u achteraf gekregen?
“Van de meeste mensen hoor ik dat ze het heel rustgevend vinden. Sommige hebben voor het eerst de gevels écht gezien. Van één iemand kreeg ik een heel mooie reactie: ‘ik was me heel bewust van de geschiedenis van deze straat. Ik voelde me heel erg verbonden met wat er allemaal in deze straat gebeurd is.’”

Hoe verschilt dat met de reacties in andere landen?
“Per cultuur is die reactie anders. Het gaat ook om hoe makkelijk mensen erover praten. In West-Europa vinden we het moeilijk om over ervaringen te praten, net als in Korea. Maar bijvoorbeeld in Zuid-Afrika, of Latijns Amerika, daar is dat veel makkelijker. Daar leggen ze zelf ook de link met spiritualiteit. Daar zeggen ze dat ze uit hun lichaam zijn getreden of een licht hebben gezien, dat soort dingen.”

Bent u wel eens problemen tegengekomen tijdens de actie?
“In Palestina kwamen er militairen langs tijdens de actie. Ik stond daar en ik zag ze aankomen, zwaarbewapend. De groep die er lag was zich volledig bewust van de situatie, maar niemand bewoog. De militairen hebben even staan kijken, zijn toen naar de andere kant gereden. Daar bleven ze ook even staan kijken, in stilte, en ze zijn ook in stilte weer weggegaan. Dat was heel erg bijzonder.
In Zuid-Afrika komen er, als je blank bent, eindeloos veel kinderen kijken. Ik zou de actie met de ouderen doen en ik zag er best wel tegenop dat er zoveel kinderen zouden komen. Die kwamen ook wel, maar bleven op 50 meter afstand staan. Ze zagen dat de ouderen met een soort ritueel bezig waren, draaiden om en gingen allemaal weg. Dat is eigenlijk hetzelfde als wat er vandaag gebeurde, als mensen in stilte naar de hemel kijken is er een soort natuurlijk respect voor die mensen. Dat verstoor je niet, daar loop je niet dwars doorheen. Zelfs kinderen begrijpen dat.”